سایش دندان و راه حل های ترمیمی آن

دندان‌ها بر خلاف پوست، استخوان و سایر بافت‌های بدن، از سلول‌های زنده و قابل ترمیم ساخته نشده‌اند؛ به همین دلیل وقتی بخشی از مینای آن‌ها از بین می‌رود، این بافت به هیچ‌وجه به‌صورت خودبه‌خودی بازسازی نمی‌شود. یکی از رایج‌ترین دلایل از بین رفتن بافت دندان، سایش یا همان ساییدگی تدریجی مینا است که بر خلاف پوسیدگی، ربطی به باکتری‌ها ندارد و در اثر فشار مکانیکی یا تماس با اسیدها رخ می‌دهد. آمارها نشان می‌دهد که این مشکل تقریبا همه مردم جهان را در طول زندگی درگیر می‌کند؛ با این تفاوت که شدت آن در افراد مختلف بسیار متفاوت است. در این مقاله به بررسی علل، انواع، علائم و روش‌های ترمیمی و پیشگیری از سایش دندان می‌پردازیم تا بتوانید قبل از آن که آسیب از حد گذشت، اقدام لازم را انجام دهید.

سایش دندان چیست؟

سایش دندان به از دست رفتن تدریجی و غیرقابل‌بازگشت بافت سخت دندان (مینا و عاج) گفته می‌شود؛ با این تفاوت اساسی که علت آن فعالیت باکتری‌ها و پوسیدگی دندان نیست. بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک، درجات مختلفی از ساییدگی دندان در بیش از 97 درصد افراد در طول زندگی مشاهده می‌شود. این فرآیند اگرچه تا حدی یک روند طبیعی و ناشی از افزایش سن به شمار می‌رود، اما در صورت تشدید، به ساختار، عملکرد جویدن و زیبایی لبخند آسیب جدی وارد می‌کند.

علائم سایش دندان

این عارضه ممکن است در مراحل ابتدایی از هیچ علائمی برخوردار نباشد اما به مرور زمان میزان آسیبی که به دندان ها وارد می شود بیشتر می شود و همچنین علائم ناشی از سایش دندان نمایان می شود. برخی از شایع ترین این علائم عبارت است از:

• ایجاد حساسیت شدید در دندان ها: زمانی که دندان دچار سایش و تحلیل شود عاج دندان راهی به محیط دهان پیدا می کند. عاج دندان بر خلاف مینای دندان دارای عصب است و هرچیزی ممکن است باعث به وجود آمدن درد و حساسیت در دندان شود مانند نوشیدن مواد غذایی خیلی سرد یا گرم.
• تغییر شکل ظاهری دندان ها: در سایش دندان لبه مینای دندان از بین می رود و فرم ظاهری آن از بین می رود. با سایش مینای دندان، دندان ها کوتاه تر می شود و به عبارتی تحلیل می روند.
• تغییر رنگ دندان ها: همانطور که به آن اشاره کردیم سایش دندان باعث از بین روفتن مینای دندان می شود. با از بین رفتن مینای دندان یک لایه ی حساس زرد رنگ بر روی دندان ها ظاهر می شود و همین موضوع می تواند باعث تغییر رنگ دندان ها شود.
• مشکلاتی که بر اثر کوتاه شدن دندان به وجود می آید: کوتاه شدن دندان ها بر اثر سایش می تواند مشکلات عملکردی برای فرد به وجود آورد زندگی معمولی او را دچار مشکل کند. برخی از مشکلات عملکردی دندان که برای فرد به وجود می آید عبارت است از:
• ایجاد مشکل در جویدن مواد غذایی
• تکلم فرد دچار مشکل می شود.
• نازک شدن مینای دندان

انواع سایش دندان

سایش دندان را در حالت کلی می توانیم به 4 دسته تقسیم کنیم. در ادامه به شرح مختصری از آن ها می پردازیم:

ابفرکشن

زمانی که در سایش دندان، سطح دندان ها در محل تماس با هم با لثه دچار مشکل شوند سایش از نوع ابفرکشن به وجود می آید. آسیب ناشی از بروز این نوع سایش اغلب به شکل v می باشد. این نوع سایش با پوسیدگی دندان و پلاک دندانی هیچ ارتباطی ندارد. فشار دادن دندان ها بر روی هم را می توان اصلی ترین علت به وجود آمدن این نوع سایش در نظر گرفت.

ابرژن

این نوع سایش اغلب تحت 2 علت اصلی به وجود می آید. شایع ترین علت به وجود آمدن این نوع سایش استفاده نادرست از مسواک و به صورت افقی است. این مورد می تواند مینای دندان را در محل اتصال به لثه دچار مشکل کند. علت دیگر بروز این نوع سایش استفاده از دندان به عنوان ابزار است؛ به عنوان مثال جویدن ناخن، شکستن تخمه و … . در تماس بودن دندان با یک شیء به صورت مداوم می تواند موجب سایش و تحلیل رفتن دندان ها شود.

اروژن

زمانی سطح دندان ها با مواد شیمیایی در مدت زمان مشخصی در تماس باشد، دچار سایش می شوند. به عنوان مثال مصرف بیش از اندازه از نوشیدنی هایی که دارای hp بالایی هستند می توانند این مشکل را برای او به وجود آورند. علاده بر سایش دندان مصرف این نوشیدنی ها می تواند باعث ایجاد مشکلات دیگری مانند رفلاکس اسید معده و مشکلات گوارشی شود.

همچنین مصرف برخی خوراکی های اسید مثل لواشک، لیمو ترش و … هم می تواند به این نوع سایش را در فرد بروز دهد. اما سایش ناشی از مصرف زیاد خوراکی های اسیدی در طولانی مدت می تواند برای فرد مشکل ایجاد کند و سطح مینای دندان را از بین ببرد.

اتریشن

فرسایش دندان در نوع اتریشن زمانی رخ می دهد که تماس دندان ها بر روی هم زیاد شود. در این نوع سایش سطحی از دندان که مسئولیت جویدن مواد غذایی را دارد دچار سایش می شود. علت اصلی بروز سایش در نوع اتریشن، دندان قروچه می باشد.

تفاوت سایش در دندان‌های جلو و دندان‌های آسیا

سایش دندان‌ها بسته به محل قرارگیری دندان در قوس فکی، عوارض و علائم متفاوتی را به همراه دارد:

برای مشاهده جزئیات بیشتر، نشانگر ماوس را روی هر کارت نگه دارید!

سایش دندان‌های جلو (قدامی)

معمولاً بر اثر عاداتی مانند دندان‌قروچه، جویدن ناخن یا شکستن اجسام سخت بروز پیدا می‌کند.

در این حالت لبه دندان‌ها نازک، مضرس یا شیشه‌ای شده و به مرور زمان کوتاه‌تر می‌شوند که مستقیماً بر زیبایی لبخند و نحوه تلفظ حروف تأثیر می‌گذارد.

دندان‌های قدامی

سایش دندان‌های آسیا (خلفی)

بیستر در اثر تماس‌های سنگین ناشی از جویدن و دندان‌قروچه رخ می‌دهد.

با سایش دندان‌های آسیا، برجستگی‌های جونده (کاسپ‌ها) صاف شده و در مرکز سطح دندان گودی‌های زرد رنگ ایجاد می‌شود. این امر قدرت جویدن مواد غذایی را کاهش داده و فشار نامتعادلی به مفصل فک وارد می‌کند.

دندان‌های خلفی

عوارض سایش دندان

این عارضه مانند سایر مشکلات دارای عوارض مخصوص خود هستند که در طولانی مدت می تواند مشکلات بیشتری برای او فرد به وجود  آورد. برخی از رایج ترین مشکلاتی که بر اثر سایش دندان برای انسان به وجود می آید عبارتند از:

• تغییر رنگ دندان ها (زرد شدن آن ها)
• شیشه ای شدن دندان ها (حالت شفاف پیدا می کنند)
• سردرد
• تحلیل رفتن بافت استخوان دندان
• لق شدن دندان ها
• در بین دندان ها فاصله ایجاد می شود.
• احساس درد در ناحیه فک
• ایجاد حساسیت در دندان ها

علل سایش دندان

این عارضه دارای علل مختلفی است که شناخت آن ها از اهمیت بالایی برخوردار است و می توان با در نظر گرفتن آن ها از بروز این عارضه جلوگیری کرد. برخی از اصلی ترین و رایج ترین علل بروز این مشکل عبارت است از:

• بالا رفتن سن
• مصرف مواد غذایی که دارای اسید هستند: مواد غذایی یا نوشیدنی هایی که حاوی اسید هستند می توانند باعث از بین رفتن بافت دندان و تحلیل مینای دندان شوند.
• دندان قروچه: برخی افراد هستند که یک عادت اشتباه دارند آن هم دندان براکسیزم یا همان دندان قروچه است. این مشکل در بین اغلب انسان ها شایع است. دندان قروچه، سابیده شدن دندان ها با نیروی بسیار زیاد بر روی هم است. در بسیاری از مواقع این مشکل به صورت غیر ارادی برای افراد به وجود می آید.
• استفاده از برخی داروها: برخی داروها هستند که موجب خشک شدن دهان می شوند در پیرو این مشکل بزاق دهان به میزان بیشتر از حالت طبیعی ترشح می شود که همین موضوع می تواند موجب از بین رفتن لبه مینای دندان و در نهایت سایش دندان ها شود.
• استرس و اضطراب: برخی افراد هستند که عادت دارند در مواقع استرس و اضطراب خود دندان هایشان را محکم بر روی هم فشار می دهند یا ناخن می خورند این موضوع می تواند باعث به وجود آمدن سایش دندان شود.
• استفاده بیش از اندازه از مسواک: مسواک از مهم ترین فاکتورهای بهداشت دهان و دندان است اما باید در نظر داشت که استفاده بیش از حد از مسواک می تواند موجب از بین رفتن بافت دندان و مینای آن شود.

درمان سایش دندان

روش های مختلفی برای درمان سایش دندان وجود دارد اما باید توجه داشت که انتخاب بهترین روش توسط بهترین دندانپزشک انجام می شود؛ زیرا او نوع سایش را می تواند تشخیص دهد و بهترین تصمیم را برای بیمار بگیرد. روش های درمانی و ترمیمی دندان هایی که دچار سایش شده اند عبارتند از:

باندیگ دندان ها

هنگامی که سایش دندان در سطح متوسط و جزئی باشد، استفاده از روش باندیگ توصیه می شود. در این روش ماده ای مانند ماده کامپوزیت بر روی دندان ها قرار می گیرد که ظاهر دندان ها را اصلاح کند. کامپوزیت دندان می تواند جزو رایج ترین روش های ترمیمی دندان های آسیب دیده بر اثر سایش محسوب شوند. علاوه بر آن با انجام اصلاح طرح لبخند می تواند تمام این مشکلات را از بین برد و لبخند زیبایی به چهره بخشید.

لمینیت دندان ها

همانطور که در مقاله لمینیت دندان به آن اشاره کردیم، لمینیت ها لایه ای نازک از جنس پرسلن هستند که با انجام قالب گیری بر روی دندان ها قرار می گیرند. لمینت با قرار گرفتن بر روی دندان ها می توانند میزان حساسیت ناشی از سایش را از بین ببرند و ظاهر زیبایی به فرم دندان ها ببخشد. همچنین لمینیت ها می توانند تغییر رنگ دندان ها را هم اصلاح کنند.

استفاده از روکش دندان

این روش اغلب در مواردی استفاده می شود که میزان آسیب وارد شده به دندان بر اثر سایش آن ها زیاد باشد. همچنین در روش روکش دندان می توان برای بازسازی دندان ها هم استفاده کرد.

محافظ دندان شبانه (نایت‌گارد)

چنانچه علت اصلی سایش دندان ناشی از فشار غیرارادی فک‌ها و دندان‌قروچه شبانه باشد، ساخت محافظ دهانی اختصاصی (Night Guard) اولین گام درمانی است. این وسیله شفاف از سایش مستقیم سطوح جونده بر روی یکدیگر جلوگیری کرده و فشار وارده بر مفصل گیجگاهی-فکی را کاهش می‌دهد.

فلورایدتراپی و خمیردندان‌های ضدحساسیت

در سایش‌های خفیف که هنوز نیازی به تراش یا ترمیم‌های وسیع نیست، فلورایدتراپی در مطب دندانپزشکی همراه با مصرف خمیردندان‌های کاهنده حساسیت به مسدود شدن منافذ عاج دندان کمک کرده و تحریک‌پذیری دندان را نسبت به سرما و گرما متوقف می‌سازد.

جمع بندی

سایش دندان عارضه‌ای تدریجی و بدون بازگشت است که بر اثر عواملی مانند دندان‌قروچه، مسواک زدن نادرست یا تماس مداوم با اسیدها، مینای دندان را از بین می‌برد. از آنجا که بافت ازدست‌رفته مینا خودبه‌خود ترمیم نمی‌شود، تشخیص به‌موقع اهمیت بسیار بالایی دارد.

درمان اصولی سایش دندان شامل دو گام اساسی است: ابتدا مهار عامل زمینه‌ای (مانند استفاده از نایت‌گارد یا درمان رفلاکس معده) و سپس بازسازی بافت آسیب‌دیده با روش‌هایی نظیر کامپوزیت، لمینت سرامیکی یا روکش. با مشاهده اولین نشانه‌ها مانند حساسیت دندانی یا کوتاهی لبه‌ها، مراجعه به دندانپزشک متخصص مانع از آسیب به عصب و تحمیل درمان‌های پیچیده‌تر خواهد شد.

منبع: pubmed